Zwyczaje - czym tak naprawdę są?

Zwyczaj, jest to powszechnie przyjęty, tradycyjny sposób postępowania w pewnych okolicznościach. Okoliczności te mogą dotyczyć miejsca, czasu czy sytuacji, w której zwyczaj mówi nam jak mamy postąpić. Rozważając zwyczaj w kontekście miejsca łatwo podać przykład zwyczajowego zachowania.

Każdy z nas wie (choć nie każdy chce się do tego stosować), że nie powinniśmy rozmawiać przez telefon komórkowy w takich miejscach jak kościół, kino czy sala wykładowa. Niestety nie każdy ma taki zwyczaj wyrobiony ale na szczęście ignorowanie tego zwyczaju może wiązać się z nieprzyjemnymi konsekwencjami. Niektóre zwyczaje mogą się wydawać zabawne ale często są one mocno osadzone w kulturze danego narodu. Chyba każdy pamięta scenę z filmu "Jak rozpętałem drugą wojnę światową", w której brytyjscy żołnierze rzucają wszystko i zaprzestają działań wojennych z powodu wybicia godziny 5 po południu – czasu na herbatę... Ten przejaskrawiony nieco przykład świetnie ukazuje zwyczaj picia popołudniowej herbaty przez Brytyjczyków. Zwyczaje i przesądy dotyczą chyba każdej dziedziny naszego życia. Warto pochylić się nad kilkoma z nich.

Sylwestrowa noc jest dla wielu czasem fantastycznej zabawy, czy to w gronie przyjaciół na imprezie, czy na wytwornym balu. Dla wszystkich, sylwester jest jednak momentem, w którym możemy coś zmienić. Dla jednych będzie to rzucenie palenia, dla innych przejście na dietę a jeszcze kto inny postanawia od nowego roku zacząć oszczędzać. Istnieją zwyczaje, które mówią, że przed zakończeniem roku warto jest uregulować wszelkie zadłużenia tak, by w nowy rok, nie wchodzić z długami, a do portfela schować łuskę wigilijnego karpia, która ma przynieść bogactwo. Idąc tym tropem, warto pomyśleć o zapełnieniu lodówki, pusta bowiem nie przegoni biedy w nadchodzącym roku. Podobno pierwsze męskie imię, które panna usłyszy po północy, będzie imieniem jej małżonka. Poradą dla samotnych kobiet, wybierających się na bal Sylwestrowy, jest nasypanie maku do butów. Zabieg ten ma w przyszłym roku zapewnić całe mnóstwo adoratorów. Mówi się również, że jaki sylwester, taki cały rok. Istnieją nawet przysłowia związane z Sylwestrem. "Na święty Sylwester mroźno, zapowiedź na zimę groźną", "Dzień sylwestrowy pokaże czas lipcowy", czy "W noc sylwestrową łagodnie, będzie kilka dni pogodnie".

Wiele zwyczajów dotyczy także świąt Bożego Narodzenia. Na każdym stole wigilijnym powinno się znaleźć co najmniej dwanaście potraw, prezenty układamy pod choinką a po kolacji wspólnie śpiewamy kolędy i pastorałki. Od kilku lat do naszego kraju wchodzi nowa tradycja – Halloween, odbywające się w ostatnim dniu października. Pomysł pochodzi z celtyckiego obrządku Samhain. Irlandzcy imigranci sprowadzili tradycję do USA w XIX wieku. W ten dzień na zielonej wyspie palono ogniska oraz odprawiano modlitwy za dusze zmarłych. W drugiej połowie ubiegłego wieku święto trafiło do Europy zachodniej. I tak, w XXI wieku, w Polsce, możemy usłyszeć "cukierek albo psikus" od przebranych dzieci stojących przed furtką. Ten zwyczaj dotarł do nas jednak znacznie później niż inny a mianowicie Walentynki, obchodzone 14 lutego.

Nazwa tego zwyczaju pochodzi od imienia św. Walentego, patrona zakochanych. Istnieje zwyczaj, mówiący że w tym dniu warto wysyłać liściki pełne wyznań miłosnych. Współcześnie święto to zyskało bardzo komercyjny charakter. Na terenie naszego kraju, walentynki wygrały walkę o tzw. święto zakochanych z miejscowym, rodzimym świętem słowiańskim zwanym potocznie Nocą Kupały lub Sobótką, obchodzonym w czasie przesilenia letniego, w nocy z dnia 21 na 22 czerwca. Walentynki zostały zapożyczone z kultury francuskiej i anglosaskiej, w latach 90. Komedia romantyczna w kinie, kolacja i przyjemne chwile z ukochaną osobą to promowany przez media i centra handlowe sposób na spędzenie tego szczególnego dnia. Podobnie jak Halloween, walentynki spotykają się z silną krytyką ze strony konserwatywnej części społeczeństwa.

Popularne Andrzejki, obchodzone w ostatni dzień listopada również przyszły do nas z zachodu. Co ciekawe, szkocki dzień Świętego Andrzeja, patrona Szkocji, obchodzony jest w ostatni dzień października, czyli w Halloween. Szkoci czczą święto hucznie, jedząc i pijąc. W Polsce w czasie tego dnia wróży się i przewiduje przyszłość. W tym celu możemy przez dziurkę od klucza wlać trochę wosku to zimnej wody albo ustawić buty wszystkich obecnych w rządku zmierzającym do drzwi aby zobaczyć kto pierwszy się ożeni albo wyjdzie za mąż.

Do zwyczajów wywodzących się z religii katolickiej możemy zaliczyć na przykład święcenie jaj na Wielkanoc, czy wspomniane wcześniej śpiewanie kolęd w grudniu. W pierwszy dzień świąt Wielkiej Nocy możemy zostać porządnie zmoczonym, a to z powodu kolejnego ciekawego zwyczaju – śmigusa dyngusa. Polska szlachta podczas słuchania Ewangelii wkładała czapki i wyciągała do polowy szable z pochew. Miało to symbolizować wolę obrony wiary. Do tego niektórzy szlachcice podawali innym, szczególnie cudzoziemcom, swoje szable do pocałowania jako "obrończynie wiary".

Studenci też mają swoje zwyczaje. Zaginanie kartki w indeksie przez studenta wyższego roku, otrzęsiny czy studencki czwartek to tylko te najbardziej znane.
Student, jak to student, nie przepuści okazji do świętowania. Takie są jego zwyczaje.

Jak widzimy każda grupa społeczna ma swoje zwyczaje. Poniekąd definiują one daną grupę, ponieważ odróżniają ją od innych. Czym byłaby nasza kultura bez wszystkich ciekawych zwyczajów, które codziennie odprawiamy?

Autor: Łukasz Miernikiewicz